A.1. DOĞU ANADOLU KALKINMA PROJESİ (DAP) NE DURUMDA?

Şehrin sosyo ekonomik gelişme sürecine girmesi; yöre halkının refah düzeyinde yükselme ile tarım ve sanayi kaynaklarının değerlendirilebilmesi için gerekli olan bölgesel kalkınma planı olan DAP, bir türlü hayata geçirilemedi. On beş yıla yakın bir süreden beri halkın genel kalkınma umuduna adres olan Doğu Anadolu Kalkınma Projesi, plan kapsamındaki illerin siyasetçilerince ciddi manada ele alınmadı. Vaad edildi, yapılmadı.

DAP’IN AMAÇLARI

Kısa Adı DAP olan Doğu Anadolu Kalkınma Projesi Doğu Anadolu Bölgesi’nin süratle kalkınmasını hedefleyen bir projedir. Nüfusun dengeli dağılımın temini ve göçün önlenmesi ile ekonomik hayatın canlandırılmasını amaçlar. DAP’ın hedefleri arasında sanayi ve tarımın canlandırılması; altyapı eksikliğinin giderilmesi; diğer bölgelerle olan gelişmişlik farkının giderilmesi; bölge ekonomisinin Türkiye Ekonomisi’ne entegrasyonun sağlanması ve bölge halkının hayat standartlarının yükseltilmesi yer almaktadır.

DAP UNUTULDU MU?

DAP’ın gerçekleştirilmesi yolunda mühim çabalar sarfeden, projenin fizibilitesini çıkararak, 90’lı yıllarda Ülke gündemine taşıyan Atatürk Üniversitesi ve ERVAK’ın çabaları, yeterince siyasi destek bulmadı. Politikacılar ve diğer siyasi organizasyonlar Üniversite ile işbirliği yapmaktan kaçındılar, ERVAK dışındaki demokratik sivil kitle örgütleri konuya gereken hassasiyeti göstermediler. DAP unutulma safhasına girdi.

BÜTÇE GÖRÜŞMELERİNDE KONUŞAN YOK

Hemen her seçim döneminde propaganda alanlarında, bütün siyasi kesimlerce dile getirilen DAP, aynı ilgiyi seçim sonralarında görmedi. TBMM’inde gurubu bulunan siyasi partilere ne takdim edildi, ne de tanıtıldı. Plan alanındaki illerin milletvekilleri, konunun gündeme taşınması için biraraya gelemedi. Parti gurup toplantılarında da, Genel Bütçe görüşmelerinde de dile getirilmedi, ele alınmadı. Plan ve bütçe Komisyonlarında lokal değinmelerle yetinildi.

İSTİHDAMDA GERİLEME

Bölgesel Kalkınma Planı DAP’ın icraat safhasına taşınmaması yüzünden, kalkınma çabaları kişisel boyuta indirgendi. Oluşturulan küçük şirketlerin, ilde ki tarımsal üretimin değerlendirilmesine yönelik projeleri, ya DPT tarafından kapsam dışı bırakıldı, ya da kredi desteği alamadı. Mali kaynak teminindeki güçlükler Tarım ve sanayi alanında faaliyet gösteren kuruluşların, istihdamda gerilemesine yol açtı.

DAP NİÇİN OLMALI?

Erzurum’un üretim yoluyla Gayri Safi Yurt İçi Hasıladan aldığı pay 80’li yıllarda binde 7; 90’lı yılların ortalarına kadar binde 6 iken, son on yılda bu oran binde 2’ye düştü. Gelişme hızı geriledi. DPT verilerine göre 1988 ve 1990 arasında yüzde 65; 1990-95 arasında yüzde 71 olan gelişme oranı son yıllarda yüzde 40’lar seviyesine indi. Tüketim açısından Gayri Safi Milli Hasıla ‘da il payı binde 7’lerde seyreden Erzurum’da bu açıdan gelişme hızı 80’li yıllarda eksi 2,4 arasında olurken; 90’lı yılların başlarında yüzde 7.7 oranında gerçekleşen hızlı gelişme son yıllarda eksi 4’ler düzeyine indi.

FAKİRLEŞME HIZIMIZ ARTIYOR

Kişi başına düşen gayri safi milli hasıla oranı da ilginç bir seyir takip etti. 1980’li dönemde kişi başına 800 dolar civarında milli gelir düşüyordu. Fert başına yıllık 1990’da bin 152; 1991’de bin 214, 1992’de bin 281; 1993’de bin 446; 1994’de bin 29 dolar düşerken; 1994-2000 yılları arasında bu pay 700 dolara indi. İlde yaşayan ailelerin ancak yüzde onu yüksek düzeyde, yüzde 40’lık kesim de orta düzeyde gelirle geçinirken, halkın yüzde ellisi günü birlik gelirle hayatını sürdürüyor.

KALKINMA ARZUSU KALMADI

Hızlı fakirleşmenin ana sebepleri arasında; bölgedeki insan ve tabiat kaynaklarının değerlendirilmesine yönelik bir projenin hayata geçirilmemesi; bundan kaynaklanan toprağa bağlılığın sona ermesi, il yaşayanlarının hayata küsmesi ve Erzurum’da bulunmanın sadece zaruretten kaynaklanır olması bulunuyor. DAP ciddi olarak değerlendirilip hayata geçirilip yöre insanına kalkınma reçetesi olarak sunulsaydı bütün bu olumsuzluklar ortaya çıkmayacak; halk kalkınma arzusuna kavuşturulacaktı.

ÇARE GÜNEYDOĞU’YA GÖÇTE Mİ?